Bất công, Thiếu bền vững, Thiếu Đạo đức là những gì Phó chủ tịch cấp cao Henri Seroux nói về 2 gã khổng lồ ngành thời trang nhanh của đất nước Tỷ dân

Trên toàn cầu, chúng ta đã và đang nuôi dưỡng một sự ám ảnh không lành mạnh với những món hàng rẻ và nhanh. Tốc độ và giá cả chắc chắn là yếu tố quan trọng đối với người tiêu dùng năm 2025, nhưng tôi thật sự lo ngại khi thấy các công ty thời trang nhanh Trung Quốc như Shein và Temu đang tràn ngập thị trường châu Âu bằng những sản phẩm sao chép, kém chất lượng, giá siêu rẻ và nguồn gốc sản xuất mập mờ.

Được tiếp sức bởi ngân sách quảng cáo hàng tỷ đô trên mạng xã hội, những hợp tác trả phí với các “influencer” hời hợt, sáo rỗng, và ngày càng nhiều cơ quan truyền thông chính thống chạy theo lợi nhuận, thời trang siêu nhanh mỗi ngày đều được vận chuyển đến các nước châu Âu, lợi dụng điều kiện lao động thiếu quyền lợi ở Trung Quốc cùng các kẽ hở trong quy định nhập khẩu. Với mức giá rẻ khó tin và sự thỏa mãn gần như tức thì, Shein và Temu đặc biệt cuốn hút thế hệ Gen Z và Gen Alpha, trong khi lại đang dần bóp nghẹt các khu phố thương mại và thương hiệu châu Âu bản địa.

Bất công.

Chiến lược giá rẻ hung hãn, sự hiện diện trực tuyến khổng lồ và chu kỳ sản xuất siêu tốc của Shein và Temu đang phá vỡ thế cân bằng, gây áp lực cho các nhà bán lẻ và thương hiệu lâu đời ở châu Âu – những doanh nghiệp vốn thiết kế, sản xuất tại địa phương, bán qua hệ thống cửa hàng và cung cấp hàng trăm nghìn việc làm. Các doanh nghiệp này buộc phải thay đổi để tồn tại, nhưng lợi nhuận bị ảnh hưởng nghiêm trọng, đặc biệt là với các doanh nghiệp nhỏ vốn không thể cạnh tranh bằng mức giá thấp đến phi lý.

Hiện diện tại hơn 150 quốc gia, sở hữu hơn 100 triệu người dùng hoạt động hàng tháng ở EU, sức ảnh hưởng của Shein và Temu là vô cùng lớn. Không chỉ dừng lại ở phạm vi thị trường, họ còn tận dụng triệt để các kẽ hở thuế, khiến việc cạnh tranh trở nên thiếu công bằng. Chẳng hạn, doanh thu của Shein tại Anh vượt quá 1 tỷ bảng, nhưng công ty này chỉ đóng vỏn vẹn 2 triệu bảng tiền thuế. Trong nhiều năm, Shein và Temu đã lợi dụng lỗ hổng cho phép miễn thuế nhập khẩu đối với các mặt hàng giá trị thấp. Dù vậy, kẽ hở này sắp bị bịt lại khi EU có kế hoạch áp thuế với hàng hóa giá rẻ – một động thái được kỳ vọng sẽ phần nào cân bằng cuộc chơi, nhất là giữa làn sóng phàn nàn ngày càng tăng từ các nhà bán lẻ châu Âu, Anh và Mỹ về sức ép cạnh tranh đến từ các sàn thương mại điện tử gốc Trung Quốc.

Thiếu bền vững.

Ngành sản xuất thời trang vốn có chuỗi cung ứng dài và phức tạp: từ khâu trồng hoặc khai thác sợi, dệt vải, nhuộm, hoàn thiện cho đến cắt may thành phẩm. Mô hình thời trang nhanh lại dựa trên việc tung ra liên tục những bộ sưu tập giá rẻ, buộc nhà cung cấp phải chạy đua với thời gian và biên lợi nhuận cực thấp. Kết quả tất yếu là các tiêu chuẩn bị cắt xén, mục tiêu bền vững và bảo vệ môi trường bị gạt bỏ.

Năm 2022, Shein công bố chương trình bán lại sản phẩm cũ tại Mỹ nhằm khuyến khích tái sử dụng, nhưng nhanh chóng bị tố “tẩy xanh” (greenwashing). Chất lượng sản phẩm kém khiến quần áo bị bỏ đi chỉ sau vài tuần hoặc vài tháng, rồi trở thành núi rác dệt may tại bãi chôn lấp, tệ hơn là trôi dạt về ngoại ô hoặc bờ biển châu Phi – cách xa châu Âu hàng nghìn dặm, càng phơi bày rõ bản chất “tẩy xanh” này.

Khó có thể bỏ qua lượng khí thải khổng lồ do hai gã khổng lồ Trung Quốc tạo ra. Để đảm bảo giao hàng nhanh, họ phụ thuộc nặng nề vào vận tải hàng không – gây ô nhiễm nhiều gấp 20–30 lần so với đường biển. Theo một nghiên cứu của Cargo Facts Consulting, mỗi ngày Shein và Temu vận chuyển khoảng 9.000 tấn hàng hóa, tương đương gần 90 chiếc máy bay Boeing 777 chở hàng. Chỉ riêng nếu lượng hàng đó được gửi tới Anh, thì đã thải ra hơn 32.000 tấn CO₂ mỗi ngày.

Thiếu đạo đức.

Không chỉ tạo ra lượng khí thải khổng lồ và núi rác thải dệt may, mô hình thời trang siêu nhanh còn bộc lộ những vấn đề nhân quyền. Do chưa có luật lệ chung về phát triển bền vững, việc giám sát gần như bất khả thi. Sau khi bị phanh phui trong một bộ phim tài liệu tại Anh, Shein tuyên bố tất cả nhà cung cấp của họ phải tuân theo bộ quy tắc dựa trên công ước ILO và luật pháp sở tại. Họ cũng khẳng định đã tiến hành hơn 2.600 cuộc kiểm toán trong vòng 12 tháng. Nhưng với hơn 6.000 nhà cung cấp, rõ ràng không thể kiểm toán toàn diện, dẫn đến những nghi vấn nghiêm trọng về nhân quyền.

Shein từng quảng bá sáng kiến từ thiện trị giá 50 triệu USD trong 5 năm, trong đó có 15 triệu USD dành cho Tổ chức OR Foundation để xử lý rác thải dệt may tại Ghana. Nhưng các nhà nghiên cứu đã chỉ trích đây chỉ là một dạng “bù trừ xã hội”, giống như “bù trừ carbon” – tức là né tránh giải quyết tận gốc vấn đề, vẫn tiếp tục sản xuất khối lượng quần áo khổng lồ. Thực tế, điều cần thiết không phải là “bù trừ”, mà là làm chậm nhịp thời trang và giảm sản lượng. Khi mua hàng thời trang nhanh, chúng ta không chỉ phải nghĩ đến chi phí môi trường mà còn cả cái giá nhân quyền mà người lao động phải trả.

Vẫn chưa bị trừng phạt?

Suốt sự nghiệp, tôi đã giúp các thương hiệu hàng đầu thế giới xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả, bền vững, có thể truy xuất nguồn gốc và có trách nhiệm – để khách hàng được sử dụng những sản phẩm chất lượng, sản xuất có đạo đức. Nhưng làn sóng thời trang nhanh từ Trung Quốc chính là sự bóp méo, lợi dụng công nghệ chuỗi cung ứng và kỹ thuật số, điều mà xã hội và chính phủ của chúng ta buộc phải chống lại. Nó đe dọa nền kinh tế, thương hiệu, người dân, chuẩn mực đạo đức và cả môi trường sống của chúng ta.

by Textile network