Xuất khẩu ngành may mặc cần đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế gì?

1. Tiêu chuẩn về điều kiện lao động – thứ khách nước ngoài quan tâm đầu tiên

BSCI / WRAP / SMETA là gì?

Đây là các chứng chỉ đánh giá trách nhiệm xã hội, tập trung vào:

• Giờ làm việc
• Lương & phúc lợi
• An toàn lao động
• Không sử dụng lao động trẻ em

Hiện nay, phần lớn các xưởng may nhỏ và vừa tại Việt Nam vẫn chưa có các chứng chỉ trách nhiệm xã hội như BSCI, WRAP hay SMETA.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc thiếu thông tin, e ngại chi phí và chưa hiểu rõ giá trị lâu dài của chứng chỉ.

Tuy nhiên, trong bối cảnh khách hàng quốc tế ngày càng kiểm soát chặt điều kiện lao động, việc không có chứng chỉ đồng nghĩa với việc bị loại ngay từ vòng đầu, dù năng lực may tốt đến đâu.

Với xưởng may muốn xuất khẩu bền vững, đây là nhóm chứng chỉ quan trọng nhất và cần ưu tiên đầu tiên.

2. Tiêu chuẩn chất lượng – giúp xưởng may làm việc “có hệ thống”

ISO 9001 – có cần không?

ISO 9001 không bắt buộc, nhưng:

• Giúp quy trình may ổn định
• Giảm lỗi hàng
• Dễ làm việc với khách lâu dài

  Tại Việt Nam, ISO 9001 vẫn chủ yếu xuất hiện ở các doanh nghiệp may quy mô lớn, trong khi công ty vừa và nhỏ và các xưởng may rất ít đơn vị áp dụng bài bản.

Hệ quả là:

• Chất lượng không đồng đều
• Khó nhận đơn hàng dài hạn
• Phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân

ISO 9001 không bắt buộc để xuất khẩu, nhưng trong thực tế, xưởng may có ISO luôn được đánh giá cao hơn và dễ giữ khách hơn.

3. Tiêu chuẩn về vải & hóa chất – yếu tố nhiều xưởng may bỏ sót

Rất nhiều xưởng may đậu audit nhà máy, nhưng trượt audit vì vải.

Những tiêu chuẩn vải quan trọng nhất:

• OEKO-TEX® Standard 100
  → Vải không chứa chất độc hại
• REACH (EU)
  → Bắt buộc khi xuất hàng vào châu Âu
• ZDHC
  → Kiểm soát hóa chất, đặc biệt với vải nhuộm

  Đây là điểm yếu lớn nhất của rất nhiều xưởng may tại Việt Nam hiện nay.
  Phần lớn xưởng may chỉ tập trung vào khâu may, trong khi không kiểm soát được chứng chỉ và tiêu chuẩn của vải đầu vào.

Nhiều trường hợp:

• Xưởng may đạt audit
• Nhưng bị từ chối đơn hàng vì vải không đạt OEKO-TEX hoặc REACH

Trong khi đó đối với xuất khẩu, vải không đạt chuẩn cơ hội coi như = 0, dù may hoàn hảo.

4. Tiêu chuẩn bền vững – xu hướng không thể né

Ngày càng nhiều khách hàng hỏi:

• Vải có tái chế không?
• Quy trình có thân thiện môi trường không?

Các chứng chỉ phổ biến:

• GRS / RCS: vải tái chế
• GOTS: vải hữu cơ

  Tại Việt Nam, tỷ lệ xưởng may nhỏ và vừa tiếp cận các chứng chỉ bền vững như GRS, GOTS vẫn còn rất thấp.
  Phần lớn các xưởng chỉ bắt đầu tìm hiểu khi khách hàng yêu cầu gấp, dẫn đến bị động và bỏ lỡ cơ hội.

Trong khi đó, từ 2024 trở đi:

• Buyer châu Âu, Mỹ ưu tiên rõ rệt các nhà cung ứng có định hướng xanh
• Các tiêu chuẩn môi trường không còn là “điểm cộng”, mà đang dần trở thành điều kiện cần

Xưởng may đi trước trong mảng này sẽ có lợi thế rất lớn trong 2–3 năm tới.

5. Kết Luận

Thực tế hiện nay:

Đa số xưởng may nhỏ và vừa tại Việt Nam:

• Chưa có chứng chỉ xã hội
• Chưa kiểm soát chứng chỉ vải
• Chưa chuẩn bị cho bền vững

Nhưng điều tích cực là:

• Khách hàng quốc tế không yêu cầu tất cả cùng lúc
• Họ cần thấy lộ trình rõ ràng và đối tác có ý thức tuân thủ

Bắt đầu từ một chứng chỉ đúng, chọn đúng nhà cung cấp vải đạt chuẩn, xưởng may hoàn toàn có thể từng bước tham gia chuỗi xuất khẩu, là nền tảng để xưởng may đi xa hơn.